در شرایط جنگ، حملات نظامی، قطعی برق، اختلال در حملونقل یا سایر بحرانهای گسترده، ممکن است دسترسی به داروخانه، پزشک، بیمارستان و مراکز درمانی برای مدتی دشوار شود. به همین دلیل، داشتن یک کیف دارویی و جعبه کمکهای اولیه استاندارد در خانه میتواند به کنترل مشکلات خفیف و حفظ درمان بیماران مزمن تا زمان دسترسی به خدمات پزشکی کمک کند.
آمادگی دارویی به معنای خرید حجم زیادی از دارو یا مصرف خودسرانه آنها نیست. هدف این است که هر خانواده بر اساس تعداد اعضا، سن کودکان، بیماریهای زمینهای، حساسیتهای دارویی و نیازهای اختصاصی خود، مقدار منطقی و محدودی از داروها و تجهیزات ضروری را آماده کند.
سازمانهای مدیریت بحران توصیه میکنند داروهای شخصی، نسخهها، فهرست بیماریها و اطلاعات پزشکی اعضای خانواده بخشی از بسته اضطراری خانه باشند. همچنین برای افرادی که به داروی روزانه وابستهاند، داشتن ذخیرهای محدود از داروی تجویزشده اهمیت زیادی دارد.
هشدار مهم: این مطلب جایگزین معاینه، تشخیص یا تجویز پزشک نیست. در آسیبهای شدید، خونریزی کنترلنشده، سوختگی گسترده، تنگی نفس، درد قفسه سینه، کاهش سطح هوشیاری، تشنج یا علائم سکته باید در اولین فرصت از خدمات اورژانس کمک گرفت.
در شرایط عادی، بسیاری از افراد میتوانند در مدت کوتاهی داروی مورد نیاز خود را از داروخانه تهیه کنند؛ اما در زمان جنگ یا حوادث بزرگ ممکن است داروخانهها تعطیل شوند، مسیرها مسدود شوند یا بعضی داروها موقتاً در دسترس نباشند.
داشتن یک کیف دارویی آماده میتواند در موارد زیر مفید باشد:
کنترل تب، سردرد و دردهای خفیف
شستوشو و پانسمان زخمهای سطحی
جبران آب و املاح از دسترفته در اسهال و استفراغ
کنترل موقت برخی علائم حساسیت
ادامه درمان بیماران مبتلا به دیابت، فشار خون، آسم، صرع و بیماریهای قلبی
مراقبت از کودکان، سالمندان و زنان باردار تا زمان دسترسی به خدمات درمانی
همراه داشتن داروها هنگام تخلیه اضطراری منزل
داروها و لوازم داخل کیف باید متناسب با شرایط هر خانواده انتخاب شوند؛ زیرا نیاز یک خانواده دارای نوزاد یا بیمار دیابتی با خانوادهای که بیماری زمینهای خاصی ندارد، متفاوت است.
وجود یک داروی مناسب برای کنترل تب و دردهای خفیف تا متوسط در کیف بحران ضروری است.
داروهای رایج این گروه عبارتاند از:
استامینوفن بزرگسالان
شربت یا قطره استامینوفن کودکان
شیاف استامینوفن در دوز مناسب
ایبوپروفن، فقط برای افرادی که منع مصرف ندارند
استامینوفن ممکن است برای تب، سردرد، دنداندرد، درد عضلانی و برخی دردهای خفیف استفاده شود. مصرف بیش از مقدار توصیهشده میتواند موجب مسمومیت و آسیب جدی کبدی شود.
ایبوپروفن نیز برای همه افراد مناسب نیست. مبتلایان به زخم معده، بیماری کلیوی، برخی بیماریهای قلبی، حساسیت به داروهای ضدالتهاب و زنان باردار باید پیش از مصرف آن با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
برای کودکان، مقدار دارو باید بر اساس وزن کودک تعیین شود. استفاده از قاشقهای معمولی آشپزخانه برای اندازهگیری شربت توصیه نمیشود؛ بهتر است سرنگ مدرج دارویی نیز در کیف قرار داده شود.
پودر خوراکی ORS یکی از اقلام مهم در کیف دارویی اضطراری است. در اسهال، استفراغ، تعریق زیاد و گرمای شدید، بدن علاوه بر آب، مقداری نمک و املاح نیز از دست میدهد.
ORS در صورت تهیه صحیح میتواند به جبران آب و الکترولیتهای بدن کمک کند. هر بسته باید دقیقاً با مقدار آبی که روی بستهبندی نوشته شده است مخلوط شود. غلیظتر یا رقیقتر کردن محلول ممکن است خطرناک باشد.
محلول آمادهشده باید طبق دستور درجشده روی محصول نگهداری شود و پس از مدت تعیینشده دور ریخته شود.
در موارد زیر مراجعه پزشکی ضروری است:
بیحالی یا خوابآلودگی غیرعادی
خشکی شدید دهان
کاهش ادرار
وجود خون در مدفوع
استفراغ مداوم
اسهال شدید در نوزادان و سالمندان
ناتوانی در نوشیدن مایعات
برای کنترل موقت علائمی مانند آبریزش بینی، عطسه، خارش پوستی یا واکنش خفیف به گزش حشرات میتوان یک آنتیهیستامین مناسب در کیف قرار داد.
نمونههای رایج شامل موارد زیر هستند:
ستیریزین
لوراتادین
برخی داروهای ضدحساسیت باعث خوابآلودگی میشوند. فرد پس از مصرف این داروها نباید رانندگی کند یا کاری انجام دهد که به تمرکز بالا نیاز دارد.
تورم زبان یا گلو، خسخس شدید، دشواری تنفس، ضعف ناگهانی یا کاهش سطح هوشیاری میتواند نشانه حساسیت شدید باشد و با قرص ضدحساسیت خانگی قابل درمان نیست. در چنین شرایطی باید فوراً کمک اورژانسی دریافت شود.
افرادی که سابقه واکنش آلرژیک شدید دارند، باید داروهای اختصاصی تجویزشده توسط پزشک، از جمله قلم خودکار اپینفرین در صورت تجویز، را همیشه همراه داشته باشند.
استرس، تغییر رژیم غذایی، آلودگی آب و مواد غذایی یا کاهش دسترسی به غذای مناسب میتواند مشکلات گوارشی را در دوران بحران افزایش دهد.
با مشورت داروساز میتوان برخی اقلام زیر را در کیف قرار داد:
آنتیاسید ساده
داروی مناسب نفخ
داروی تجویزشده برای رفلاکس یا معده
ملین ملایم برای افرادی که سابقه یبوست دارند
داروی ضدتهوع، فقط در صورت تجویز یا توصیه متخصص
داروهای ضداسهال برای همه افراد مناسب نیستند و در کودکان، اسهال خونی، تب بالا یا احتمال عفونت گوارشی نباید خودسرانه مصرف شوند.
در بسیاری از موارد اسهال، تأمین آب و املاح بدن از مصرف داروی متوقفکننده اسهال مهمتر است.
سرم شستوشوی استریل یا محلول مناسب شستوشوی زخم میتواند برای پاک کردن آلودگیهای سطحی استفاده شود.
برای زخمهای سطحی، شستوشوی مناسب و پانسمان تمیز اهمیت زیادی دارد. از ریختن مواد تحریککننده، پودرهای ناشناخته، خاکستر، خمیردندان یا درمانهای سنتی روی زخم و سوختگی خودداری کنید.
بتادین یا سایر ضدعفونیکنندهها باید طبق دستور محصول استفاده شوند. بعضی از این محلولها برای ریختن مستقیم و مکرر داخل زخمهای عمیق مناسب نیستند و ممکن است ترمیم بافت را مختل کنند.
با توجه به نیاز اعضای خانواده میتوان موارد زیر را در نظر گرفت:
وازلین یا پماد محافظ پوست
کرم زینک اکساید برای سوختگی پای کودک
کرم مناسب گزش یا خارش خفیف
پماد سوختگی سطحی با توصیه داروساز
پماد آنتیبیوتیک موضعی، فقط در صورت توصیه پزشک یا داروساز
پماد آنتیبیوتیک نباید برای هر زخم یا خراش کوچکی بهصورت خودسرانه استفاده شود. زخم عمیق، زخم ناشی از ترکش، گازگرفتگی، بریدگی وسیع یا زخم آلوده به خاک و اجسام خارجی باید توسط پزشک بررسی شود.
گردوغبار، دود و حضور طولانیمدت در محیطهای بسته ممکن است باعث خشکی و تحریک چشم شود. اشک مصنوعی ساده و بدون داروی ضدقرمزی میتواند در برخی موارد مفید باشد.
در صورت ورود ماده شیمیایی یا گردوغبار زیاد به چشم، باید چشم را با آب سالم یا محلول شستوشوی مناسب برای مدت کافی شستوشو داد.
کاهش دید، درد شدید، خونریزی چشم، وجود جسم خارجی فرو رفته یا آسیب ناشی از موج انفجار نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
افرادی که بیماری مزمن دارند، نسبت به کمبود یا قطع ناگهانی دارو آسیبپذیرتر هستند. سازمان جهانی بهداشت تأکید میکند که در بحرانهای انسانی، ادامه دسترسی بیماران مبتلا به دیابت، فشار خون، بیماریهای قلبی، بیماریهای تنفسی و سایر بیماریهای غیرواگیر به دارو و تجهیزات پزشکی اهمیت حیاتی دارد.
این افراد باید داروهای روزانه خود را مطابق نسخه در کیف بحران قرار دهند، مانند:
داروهای کنترل فشار خون
داروهای قلبی تجویزشده
داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت تجویزشده
داروی اختصاصی درد قلبی، در صورت تجویز پزشک
قطع ناگهانی برخی داروهای قلبی یا فشار خون میتواند خطرناک باشد. بیماران باید نام دقیق دارو، مقدار مصرف و زمان مصرف آن را بهصورت مکتوب همراه داشته باشند.
آسپیرین داروی عمومی برای تمام افراد نیست و نباید صرفاً به دلیل وجود احتمال حمله قلبی بهصورت روزانه یا خودسرانه مصرف شود.
افراد مبتلا به دیابت باید بر اساس نوع درمان خود اقلام زیر را آماده کنند:
قرصهای دیابت
انسولین کافی طبق نسخه
دستگاه تست قند خون
نوار تست و سوزن
باتری اضافه دستگاه
سرنگ یا سوزن قلم انسولین
منبع قند سریع مانند قرص گلوکز یا آبنبات ساده
کارت شناسایی بیماری دیابت
انسولین به دمای نگهداری مناسب نیاز دارد. در صورت قطعی برق باید از کیف مخصوص دارو یا خنککننده مناسب استفاده شود؛ اما انسولین نباید مستقیماً با یخ تماس پیدا کند یا منجمد شود.
برای اطمینان از شرایط دقیق نگهداری، بروشور همان نوع انسولین یا توصیه داروساز باید ملاک قرار گیرد.
این افراد باید موارد زیر را در دسترس داشته باشند:
اسپری تنفسی روزانه
اسپری نجات تجویزشده
محفظه کمکی اسپری یا Spacer
ماسک مناسب
نسخه و برنامه درمانی پزشک
دود ناشی از آتشسوزی، گردوغبار و تخریب ساختمانها میتواند علائم آسم را تشدید کند. در صورت تنگی نفس شدید، کبودی لبها، ناتوانی در صحبت کردن یا پاسخ ندادن به اسپری نجات، مراجعه اورژانسی ضروری است.
داروهای ضدتشنج نباید ناگهانی قطع شوند. بیمار باید مقدار کافی از داروی تجویزشده، نسخه، برنامه مصرف و اطلاعات تماس پزشک خود را همراه داشته باشد.
در صورت تجویز داروی نجات برای تشنج طولانی، خانواده باید نحوه صحیح استفاده از آن را از قبل آموزش دیده باشند.
اگر تشنج بیش از پنج دقیقه طول بکشد، پشت سر هم تکرار شود، فرد آسیب دیده باشد یا پس از تشنج هوشیاری او بازنگردد، وضعیت اورژانسی محسوب میشود.
داروهای تیروئید، ضدافسردگی، ضداضطراب، تثبیتکننده خلق و سایر داروهای روانپزشکی باید فقط طبق نسخه مصرف شوند.
قطع ناگهانی برخی داروهای اعصاب و روان میتواند موجب علائم ترک، بیخوابی، اضطراب شدید یا عود بیماری شود. بهتر است بیمار فهرست دقیق داروها و برنامه مصرف را در کیف اضطراری نگهداری کند.
افرادی که از دستگاه اکسیژن، نبولایزر، سمعک، ویلچر برقی یا تجهیزات پزشکی وابسته به برق استفاده میکنند باید برای موارد زیر برنامه جایگزین داشته باشند:
باتری اضافه
پاوربانک یا منبع برق اضطراری استاندارد
کپسول اکسیژن پشتیبان، در صورت تجویز و آموزش
اطلاعات شرکت تأمینکننده تجهیزات
نسخه و مدارک پزشکی
مقدار مورد نیاز به نوع دارو، بیماری فرد و شرایط نگهداری آن بستگی دارد. برخی راهنماهای آمادگی در بحران، داشتن حداقل حدود یک هفته داروی نسخهای را توصیه میکنند. برای کودکان دارای نیازهای پزشکی خاص، زنان باردار و بعضی بیماران، در صورت هماهنگی با پزشک یا داروساز ممکن است ذخیره دو هفتهای مناسب باشد.
از خرید چندماهه و غیرضروری دارو خودداری کنید؛ زیرا این کار میتواند:
احتمال مصرف داروی تاریخگذشته را افزایش دهد.
موجب نگهداری دارو در شرایط نامناسب شود.
دسترسی سایر بیماران به دارو را محدود کند.
احتمال مصرف اشتباه یا مسمومیت کودکان را افزایش دهد.
داروهای نسخهای باید بر اساس نظر پزشک، میزان مصرف روزانه و امکان تهیه مجدد آماده شوند.
دارو بهتنهایی کافی نیست. کیف اضطراری بهتر است شامل تجهیزات ساده و کاربردی زیر نیز باشد:
گاز استریل در چند اندازه
باند ساده و باند کشی
چسب زخم
چسب پانسمان
پانسمان غیرچسبنده
دستکش یکبارمصرف
قیچی کمکهای اولیه
پنس
سرم یا محلول شستوشوی زخم
تبسنج دیجیتال
ماسک مناسب
سرنگ مدرج برای داروی کودک
پتو نجات
کمپرس سرد فوری
چراغقوه
باتری اضافه
ژل یا محلول پاککننده دست
کیسه زباله مقاوم
دفترچه راهنمای کمکهای اولیه
صلیب سرخ نیز وجود گاز، باند، دستکش، اقلام پانسمان و داروهای شخصی را در جعبه کمکهای اولیه توصیه میکند.
تجهیزاتی مانند تورنیکت باید فقط توسط افراد آموزشدیده یا طبق راهنمای نیروهای امدادی استفاده شوند؛ زیرا استفاده نادرست از آنها میتواند آسیب جدی ایجاد کند.
خانوادههای دارای کودک باید کیف جداگانهای متناسب با سن و وزن کودک آماده کنند.
اقلام پیشنهادی عبارتاند از:
استامینوفن مخصوص کودک
سرنگ مدرج دارویی
دماسنج
ORS
پوشک و دستمال مرطوب
کرم محافظ پای کودک
شیرخشک کافی برای کودکانی که شیرخشک مصرف میکنند
شیشه شیر و وسیله شستوشوی آن
داروهای اختصاصی کودک طبق نسخه
کپی نسخه و اطلاعات پزشک کودک
داروی بزرگسالان نباید با حدس زدن مقدار، نصف کردن نامطمئن قرص یا تغییر شکل دارو به کودک داده شود.
برای کودکان دارای بیماری زمینهای یا نیاز پزشکی خاص، CDC داشتن مقدار کافی دارو، وسایل مصرف دارو و در صورت نیاز وسیله خنک نگهداشتن دارو را بخشی از کیف اضطراری میداند.
زنان باردار و مادران شیرده نباید داروهای کیف عمومی خانواده را بدون بررسی ایمنی مصرف کنند.
بهتر است این افراد موارد زیر را آماده داشته باشند:
مکملها و داروهای تجویزشده
پرونده و نتایج آزمایشهای مهم
اطلاعات پزشک یا مامای مراقب
گروه خونی
وسایل بهداشتی
اقلام مورد نیاز شیردهی
داروهای اختصاصی بیماریهای زمینهای
در صورت خونریزی، درد شدید شکم، انقباضهای منظم، کاهش حرکات جنین، خروج مایع از واژن، سردرد شدید یا تاری دید باید سریعاً خدمات پزشکی دریافت شود.
سالمندان ممکن است همزمان چند دارو مصرف کنند و بیشتر در معرض اشتباه دارویی باشند.
برای کاهش خطا بهتر است:
داروها در بستهبندی اصلی نگهداری شوند.
برنامه مصرف بهصورت خوانا نوشته شود.
نام ژنریک و تجاری دارو ثبت شود.
حساسیتهای دارویی مشخص شوند.
یک نسخه از فهرست داروها نزد یکی از اعضای خانواده باشد.
عینک، سمعک، باتری و وسایل حرکتی فراموش نشوند.
برخی داروها ممکن است در ظاهر برای شرایط بحران مفید به نظر برسند، اما مصرف نادرست آنها خطرناک است.
آنتیبیوتیک برای درمان هر تب، گلودرد، اسهال یا زخمی مناسب نیست. انتخاب دارو به نوع عفونت، سن بیمار، حساسیت دارویی، وضعیت کلیه و کبد و الگوی مقاومت میکروبی بستگی دارد.
مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک ممکن است موجب عوارض، حساسیت شدید، تداخل دارویی و مقاومت میکروبی شود.
آمپولها، سرمها و داروهای تزریقی نباید برای مصرف خانگی و بدون تجویز و فرد آموزشدیده ذخیره شوند. تزریق اشتباه ممکن است موجب عفونت، آسیب عصبی، شوک یا مرگ شود.
داروهای آرامبخش میتوانند موجب کاهش هوشیاری، اختلال تنفس، زمین خوردن و وابستگی شوند. ترکیب آنها با الکل، داروهای مخدر یا بعضی داروهای دیگر بسیار خطرناک است.
قرصها و آمپولهای کورتونی ممکن است قند خون را افزایش دهند، سیستم ایمنی را تضعیف کنند و علائم بعضی عفونتها را پنهان کنند. مصرف آنها باید تحت نظر پزشک باشد.
نباید داروی نسخهای یک فرد به فرد دیگری داده شود؛ حتی اگر علائم آنها مشابه به نظر برسد.
برای حفظ اثربخشی و ایمنی داروها، نکات زیر را رعایت کنید:
داروها را در بستهبندی اصلی نگهداری کنید.
بروشور دارو را دور نیندازید.
داروها را در محیط خشک، خنک و دور از نور مستقیم قرار دهید.
داروها را داخل خودرو، کنار پنجره یا نزدیک وسایل گرمایشی نگذارید.
داروها را دور از دسترس و دید کودکان نگهداری کنید.
داروهای یخچالی را طبق دمای درجشده روی بستهبندی نگهداری کنید.
داروی منجمدشده را بدون بررسی داروساز مصرف نکنید.
تاریخ انقضا را هر سه تا شش ماه بررسی کنید.
داروی تغییررنگداده، ترکخورده، متورم، نشتکرده یا دارای بوی غیرعادی را مصرف نکنید.
قطرهها و شربتهای بازشده را بر اساس مدت مصرف پس از باز شدن کنترل کنید.
در کنار داروها، یک پاکت ضدآب حاوی اطلاعات زیر آماده کنید:
نام و نام خانوادگی اعضای خانواده
شماره ملی یا اطلاعات هویتی
گروه خونی، در صورت مشخص بودن
بیماریهای زمینهای
حساسیتهای دارویی
فهرست داروها و مقدار مصرف
نسخههای مهم
شماره تماس پزشک و داروخانه
شماره تماس یکی از بستگان
مشخصات بیمه
تصویر نتایج مهم پزشکی
راهنماهای آمادگی اضطراری نیز همراه داشتن فهرست داروها، تشخیصهای پزشکی، مقدار مصرف و اطلاعات تماس درمانی را توصیه میکنند.
بهتر است یک نسخه از این اطلاعات در تلفن همراه و یک نسخه کاغذی در کیف وجود داشته باشد.
برای آماده کردن سریع کیف میتوانید از چکلیست زیر استفاده کنید:
داروهای روزانه اعضای خانواده
استامینوفن بزرگسال
داروی تببر مخصوص کودک
ORS
آنتیهیستامین مناسب
داروی گوارشی مورد نیاز خانواده
داروهای اختصاصی آسم، دیابت، صرع یا بیماری قلبی
اشک مصنوعی ساده
کرم محافظ پوست
گاز استریل
باند و چسب زخم
دستکش
محلول شستوشوی زخم
قیچی و پنس
تبسنج
سرنگ دارویی کودک
ماسک
کمپرس سرد
چراغقوه و باتری
محلول پاککننده دست
فهرست داروها
نسخهها
حساسیتهای دارویی
شماره تماس پزشک
مدارک هویتی
اطلاعات بیمه
در شرایط زیر منتظر اثر داروهای خانگی نمانید و از نیروهای امدادی یا مراکز درمانی کمک بگیرید:
خونریزی شدید یا کنترلنشده
زخم عمیق یا ورود جسم خارجی
سوختگی گسترده یا سوختگی صورت و راه هوایی
تنگی نفس، خسخس شدید یا کبودی
درد یا فشار در قفسه سینه
ضعف یکطرفه بدن یا اختلال ناگهانی گفتار
تشنج طولانی یا تکرارشونده
کاهش سطح هوشیاری
ضربه شدید به سر
استفراغ مداوم
علائم کمآبی شدید
واکنش حساسیتی همراه با تورم گلو
مسمومیت دارویی
آسیب ناشی از موج انفجار یا ترکش
تب شدید یا پایدار در نوزادان و کودکان
داشتن داروهای حیاتی در زمان جنگ و بحران میتواند به خانواده کمک کند تا مشکلات خفیف را مدیریت کرده و درمان بیماران مزمن را تا زمان دسترسی مجدد به پزشک و داروخانه ادامه دهد.
مهمترین اصل، تهیه مقدار منطقی از داروهای مورد نیاز هر فرد، نگهداری صحیح، بررسی تاریخ انقضا و خودداری از مصرف خودسرانه داروهای تخصصی است.
بهتر است کیف دارویی خانه را همین امروز آماده کنید، فهرست محتویات آن را بنویسید و هر چند ماه یکبار داروها، باتری تجهیزات و تاریخ انقضای محصولات را بررسی کنید.
داروهای روزانه و نسخهای اعضای خانواده، استامینوفن، داروی تببر کودک، ORS، یک داروی ضدحساسیت مناسب و داروهای اختصاصی بیماریهایی مانند دیابت، آسم، صرع و فشار خون از مهمترین اقلام هستند. انتخاب نهایی باید بر اساس شرایط خانواده و نظر پزشک یا داروساز باشد.
خیر؛ ذخیره و مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک توصیه نمیشود. نوع آنتیبیوتیک باید بر اساس محل و نوع عفونت، سن، حساسیت دارویی و شرایط بیمار انتخاب شود.
داشتن ذخیرهای محدود برای حداقل حدود یک هفته و در برخی شرایط تا دو هفته، با هماهنگی پزشک یا داروساز، میتواند منطقی باشد. مقدار دقیق به نوع دارو و شرایط بیمار بستگی دارد.
داروهای معمولی باید در محل خنک و خشک قرار گیرند. برای داروهای یخچالی از کیف خنککننده مناسب استفاده کنید و دارو را مستقیماً روی یخ نگذارید. دستور نگهداری درجشده روی بستهبندی هر دارو باید رعایت شود.
بتادین ممکن است برای ضدعفونی اطراف بعضی زخمها استفاده شود، اما استفاده مکرر و مستقیم داخل زخمهای عمیق همیشه مناسب نیست. شستوشوی زخم با محلول مناسب و ارزیابی زخمهای عمیق توسط پزشک اهمیت بیشتری دارد.
تنها در صورتی که همان دارو و مقدار آن توسط پزشک یا داروساز برای کودک تأیید شده باشد. دوز داروهای کودکان معمولاً بر اساس وزن محاسبه میشود و نباید با حدس زدن تعیین شود.
بهتر است هر سه تا شش ماه، تاریخ انقضا، وضعیت بستهبندی، مقدار داروهای مصرفی، باتری تجهیزات و مدارک پزشکی بررسی و بهروز شوند.
خیر. علاوه بر جعبه کمکهای اولیه باید داروهای اختصاصی افراد، نسخهها، اطلاعات پزشکی، آب آشامیدنی، وسایل بهداشتی، چراغقوه و برنامه تماس اضطراری نیز آماده باشند.
تذکر پزشکی: اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد. برای انتخاب داروهای کیف اضطراری، بهویژه برای کودکان، زنان باردار، سالمندان و بیماران مزمن، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
